Archiwum projektów


 

Cechy fonologiczne i morfo-syntaktyczne języka i dyskursu polskich dzieci rozwijających się dwujęzycznie w konteksie emigracji do Wielkiej Brytanii

Numer umowy: 0094/NPRH3/H12/82/2014
Okres realizacji: 2014-2017
Jednostka: Instytut Anglistyki

Streszczenie projektu:

Cechy fonologiczne i morfo-syntaktyczne języka i dyskursu polskich dzieci rozwijających się dwujęzycznie w kontekście emigracji do Wielkiej Brytanii

Uniwersytet Warszawski, Wydział Neofilologii

 

Rozwój językowy dzieci dwujęzycznych przebiega inaczej niż ich jednojęzycznych rówieśników, ponieważ dzieci te jednocześnie przyswajają fonologię, morfo-składnię, i słownictwo dwóch, często bardzo różniących się od siebie systemów językowych. Temat dzieci dwujęzycznych staje się niezmiernie istotny szczególnie w kontekście masowej migracji zarobkowej młodych Polaków i ich rodzin. Pomimo rosnącej świadomości potrzeby zgłębiania zagadnienia dwujęzyczności, nadal brakuje wyczerpującego teoretycznego opisu i charakterystyki systemu językowego polskich dzieci dwujęzycznych. Opis taki byłby również bardzo istotny dla profesjonalistów praktyków (logopedów, nauczycieli, psychologów) pracujących z dziećmi dwujęzycznymi przebywającymi za granicą, czy też powracającymi do kraju po dłuższej emigracji. Jak wskazują publikacje dotyczące Polonii, język polski przyswajany na obczyźnie jest językiem służącym do komunikacji w środowisku rodzinnym/domowym, a zatraca swoją rolę jako medium edukacji i szeroko pojętego rozwoju poznawczego i kulturowego. Aby pomagać dzieciom dwujęzycznym uczestniczyć w edukacji po polsku i w polskiej kulturze, konieczne jest zbadanie i zrozumienie systemów językowych polskich dzieci dwujęzycznych.

Celem niniejszego projektu jest dogłębny opis systemu fonologicznego oraz morfo-syntaktycznego polskich dzieci dwujęzycznych wychowujących się w środowisku języka angielskiego oraz cech ich dyskursu narracyjnego. Stworzony zostanie korpus nagrań 100 polsko-angielskich dzieci dwujęzycznych mieszkających w Wielkiej Brytanii (wiek od 4;5 do 6; 11), który następnie zostanie poddany szczegółowej analizie językoznawczej. Kolejnym etapem badań będzie porównanie korpusu dzieci dwujęzycznych z korpusem nagrań 150 dzieci jednojęzycznych mieszkających w Polsce, dobranych pod względem wieku i statusu socjoekonomicznego. Porównanie systemów językowych dzieci dwujęzycznych oraz ich jednojęzycznych rówieśników prowadzić będzie do zbadania różnic pomiędzy rozwojem kompetencji fonologicznej, morfoskładniowej i rozwojem dyskursu u dzieci jedno- i dwujęzycznych oraz zbadania kierunków transferu językowego pomiędzy językami różnych typów morfologicznych (fleksyjny polski a izolujący angielski). Analiza tego typu pomoże też w opracowaniu językoznawczych kryteriów oceny produkcji językowej dzieci dwujęzycznych. Dane surowe do analizy językoznawczej zostały zebrane w projekcie 809/N-COST/2010/0 przy pomocy trzech zadań: Narracja i Renarracja, Zadanie Powtarzania Zdań oraz Zadanie Powtarzania Pseudosłów.

Cele planowanych prac w zakresie fonologii to m.in. analiza procesów alofonicznych w korpusie nagrań dzieci zebranych w w/w trzech komplementarnych zadaniach: dwóch kontrolowanych testach językowych (Zadanie Powtarzania Pseudosłów polskich i angielskich, Zadanie Powtarzania Zdań) oraz w zadaniu jakościowym, naturalistycznym (Narracja i Renarracja). Szczególny nacisk na tym etapie analizy jest położony na różnice pomiędzy systemami fonologicznymi dzieci jedno- i dwujęzycznych z uwzględnieniem różnic w inwentarzu fonemicznym oraz na wpływy transferowe u dzieci dwujęzycznych. Kolejnym etapem jest analiza prozodii w mowie ciągłej dla języka polskiego i języka angielskiego dzieci, gdzie zostaną opisane różnice na poziomie suprasegmentalnym na podstawie Zadania Powtarzania Zdań oraz Narracji i Renarracji. W celu analizy morfo-składni oraz analizy cech dyskursu opracowany zostanie korpus tekstów narracyjnych dzieci w formacie międzynarodowym CHILDES. Następnie zostaną stworzone miary stylometryczne w oparciu o anotowane struktury morfosyntaktyczne. Pozwolą one na precyzyjne zmierzenie wpływów transferowych między systemami obu języków którymi włada dziecko dwujęzyczne. Zakładamy zmierzenie m.in. udziału sekwencji transferowych we wszystkich sekwencjach, udziału transferu składniowego w błędach, udziału transferu w błędach fleksyjnych. Rezultaty badania w zakresie dyskursu narracyjnego dostarczą informacji o potencjalnych różnicach w koherencji narracji dzieci dwujęzycznych i jednojęzycznych.

Na podstawie przeprowadzonych analiz stworzony zostanie profil językowy polsko-angielskich dzieci dwujęzycznych w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Ich charakterystyka zostanie przedstawiona w publikacjach naukowych o zasięgu międzynarodowym. Profil będzie również upowszechniany wśród profesjonalistów pracujących z dziećmi Polonii w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce, gdzie mają oni kontakt z „ukrytymi emigrantami”, czyli dziećmi osób powracających do Polski po długim pobycie za granicą.

Kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Otwinowska-Kasztelanic


Zagadka Sfinksa: kulturowe reprezentacje starości

Numer umowy: UMO-2013/09/B/HS2/01136
Okres realizacji: 2014-2018
Jednostka: Katedra Italianistyki

Streszczenie projektu:

Badania nad reprezentacją starości i starzenia w literaturze i kinie europejskim podzielone na trzy części: choroba otępienna / domy opieki/ 'dobra śmierć'. Sytuują się na styku zainteresowań kulturoznawczych i medycznych i są istotne zwłaszcza z punktu widzenia edukacji medycznej - programów stosowanych przez adeptów medical humanities i narrative health care, tj. zwolenników opierania na sztuce, filmie i literaturze programów edukacyjnych skierowanych do przyszłych lekarzy i pracowników opieki społecznej.

Kierownik projektu: prof. dr hab. Hanna Serkowska

Iteracyjne i dwukierunkowe systemy akcentowe: polski i ukraiński

Numer umowy: UMO-2015/17/B/HS2/01455

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Anglistyki

 

 

Streszczenie projektu:

Niniejszy projekt ma na celu szczegółowe zbadanie akustycznych korelatów akcentu rytmicznego w języku polskim i ukraińskim oraz interpretację zjawisk metrycznych w obu językach z punktu widzenia współczesnych teorii fonologicznych. Badanie to umożliwi weryfikację powszechnie przyjmowanej hipotezy o dwukierunkowych systemach metrycznych, która zakłada iterację akcentów pobocznych z przeciwległego w stosunku do akcentu głównego końca wyrazu.

O ile system metryczny języka ukraińskiego pozostaje w dużej mierze terra incognita, o tyle system języka polskiego uznawany był dotąd za klasyczny przykład systemu dwukierunkowego, w którym słowa z nieparzystą ilością sylab mają strukturę [(20)(20)0(10)]. Obecność akcentu pobocznego w języku polskim potwierdziło badanie kimograficzne Dłuskiej (1932), w którym stwierdzono wzdłużenie spółgłosek w nagłosie sylab akcentowanych średnio o 10 ms. Późniejsze próby akustycznego modelowania akcentu pobocznego kończyły się jednak niepowodzeniem. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym Phonology przeczą istnieniu akustycznych korelatów dwukierunkowości oraz iteracji akcentu w języku polskim (Newlin-Łukowicz 2012). Podważają tym samym tradycyjne opisy języka polskiego i proponują nową typologię systemów metrycznych wykluczającą dwukierunkowość. Badania te skupiają się jednak na parametrach samogłoskowych i porównują surowe wartości parametrów, mimo iż akcent jest z definicji kategorią względną. Przy subtelnych różnicach akustycznych pomiędzy akcentem pobocznym i jego brakiem może to przesądzać o negatywnym wyniku. W badaniu poprzedzającym niniejszy projekt, opartym na 34 parach słów pięcio- i sześciosylabowych (np. 2pomido1rowy – 2pomi2doro1wego) x 10 uczestników (w sumie 680 przykładów), sparowane testy statystyczne wykazują istotną różnicę w długości spółgłoski na początku trzeciej sylaby w słowie względem poprzedzającej samogłoski w zależności od akcentu (Łukaszewicz 2015).

Celem naukowym niniejszego projektu jest weryfikacja hipotezy o dwukierunkowości systemów w oparciu o nowatorskie eksperymenty dotyczące języka polskiego, jak i pionierskie badania instrumentalne nad akcentem w języku ukraińskim. Obydwa systemy, polski i ukraiński, potencjalnie wykazują cechy dwukierunkowości, przy czym system języka ukraińskiego jest bardziej złożony ze względu na zróżnicowane umiejscowienie akcentu głównego. Uwzględnienie w badaniu akustycznym zarówno parametrów samogłoskowych jak i spółgłoskowych pozwoli dodatkowo zweryfikować hipotezę, iż akcent główny i poboczny jest wyrażany w języku za pomocą tych samych parametrów akustycznych. W ramach projektu dla języka polskiego planuje się przeprowadzenie nowatorskich eksperymentów: (i) eksperyment badający wpływ efektu Lombarda na akustyczne korelaty akcentu pobocznego, wzorowany na eksperymencie Arciuli et al. (2014), (ii) eksperyment badający dwukierunkowość akcentu w słowach siedmiosylabowych oraz (iii) wielostopniowość (iterację) akcentu w złożeniach. Eksperymenty dla języka ukraińskiego obejmować będą iterację akcentu pobocznego i dwukierunkowość akcentu (jak np. w 2tele2fonizu1vaty) oraz lustrzane odbicia struktury rytmicznej wynikające z różnych pozycji akcentu głównego w wyrazie (1bačy2tyme2te ‘zobaczycie’ – 2velo2sype1dyst ‘rowerzysta’).

Niniejszy projekt ma istotne znaczenie z punktu widzenia typologii systemów metrycznych, teorii fonologicznej, jak i metodyki badań akustycznych. Badania mają charakter badań podstawowych, gdyż mają na celu zdobycie nowej wiedzy o podstawach zjawisk metrycznych w języku polskim i ukraińskim.

 

Kierownik projektu: dr hab. Beata Łukaszewicz