Bieżące projekty


 

Zagadka Sfinksa: kulturowe reprezentacje starości

Numer umowy: UMO-2013/09/B/HS2/01136
Okres realizacji: 2014-2018
Jednostka: Katedra Italianistyki

Streszczenie projektu:

Kierownik projektu: prof. dr hab. Hanna Serkowska

Iteracyjne i dwukierunkowe systemy akcentowe: polski i ukraiński

Numer umowy: UMO-2015/17/B/HS2/01455

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Anglistyki

Streszczenie projektu:

Niniejszy projekt ma na celu szczegółowe zbadanie akustycznych korelatów akcentu rytmicznego w języku polskim i ukraińskim oraz interpretację zjawisk metrycznych w obu językach z punktu widzenia współczesnych teorii fonologicznych. Badanie to umożliwi weryfikację powszechnie przyjmowanej hipotezy o dwukierunkowych systemach metrycznych, która zakłada iterację akcentów pobocznych z przeciwległego w stosunku do akcentu głównego końca wyrazu.

O ile system metryczny języka ukraińskiego pozostaje w dużej mierze terra incognita, o tyle system języka polskiego uznawany był dotąd za klasyczny przykład systemu dwukierunkowego, w którym słowa z nieparzystą ilością sylab mają strukturę [(20)(20)0(10)]. Obecność akcentu pobocznego w języku polskim potwierdziło badanie kimograficzne Dłuskiej (1932), w którym stwierdzono wzdłużenie spółgłosek w nagłosie sylab akcentowanych średnio o 10 ms. Późniejsze próby akustycznego modelowania akcentu pobocznego kończyły się jednak niepowodzeniem. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym Phonology przeczą istnieniu akustycznych korelatów dwukierunkowości oraz iteracji akcentu w języku polskim (Newlin-Łukowicz 2012). Podważają tym samym tradycyjne opisy języka polskiego i proponują nową typologię systemów metrycznych wykluczającą dwukierunkowość. Badania te skupiają się jednak na parametrach samogłoskowych i porównują surowe wartości parametrów, mimo iż akcent jest z definicji kategorią względną. Przy subtelnych różnicach akustycznych pomiędzy akcentem pobocznym i jego brakiem może to przesądzać o negatywnym wyniku. W badaniu poprzedzającym niniejszy projekt, opartym na 34 parach słów pięcio- i sześciosylabowych (np. 2pomido1rowy – 2pomi2doro1wego) x 10 uczestników (w sumie 680 przykładów), sparowane testy statystyczne wykazują istotną różnicę w długości spółgłoski na początku trzeciej sylaby w słowie względem poprzedzającej samogłoski w zależności od akcentu (Łukaszewicz 2015).

Celem naukowym niniejszego projektu jest weryfikacja hipotezy o dwukierunkowości systemów w oparciu o nowatorskie eksperymenty dotyczące języka polskiego, jak i pionierskie badania instrumentalne nad akcentem w języku ukraińskim. Obydwa systemy, polski i ukraiński, potencjalnie wykazują cechy dwukierunkowości, przy czym system języka ukraińskiego jest bardziej złożony ze względu na zróżnicowane umiejscowienie akcentu głównego. Uwzględnienie w badaniu akustycznym zarówno parametrów samogłoskowych jak i spółgłoskowych pozwoli dodatkowo zweryfikować hipotezę, iż akcent główny i poboczny jest wyrażany w języku za pomocą tych samych parametrów akustycznych. W ramach projektu dla języka polskiego planuje się przeprowadzenie nowatorskich eksperymentów: (i) eksperyment badający wpływ efektu Lombarda na akustyczne korelaty akcentu pobocznego, wzorowany na eksperymencie Arciuli et al. (2014), (ii) eksperyment badający dwukierunkowość akcentu w słowach siedmiosylabowych oraz (iii) wielostopniowość (iterację) akcentu w złożeniach. Eksperymenty dla języka ukraińskiego obejmować będą iterację akcentu pobocznego i dwukierunkowość akcentu (jak np. w 2tele2fonizu1vaty) oraz lustrzane odbicia struktury rytmicznej wynikające z różnych pozycji akcentu głównego w wyrazie (1bačy2tyme2te ‘zobaczycie’ – 2velo2sype1dyst ‘rowerzysta’).

Niniejszy projekt ma istotne znaczenie z punktu widzenia typologii systemów metrycznych, teorii fonologicznej, jak i metodyki badań akustycznych. Badania mają charakter badań podstawowych, gdyż mają na celu zdobycie nowej wiedzy o podstawach zjawisk metrycznych w języku polskim i ukraińskim.

 

Kierownik projektu: dr hab. Beata Łukaszewicz

Repozytorium polskich przekładów dramatów Williama Shakespeare`a w XIX wieku: zasoby, strategie, tłumaczenia i recepcja

Numer umowy: UMO-2015/17/B/HS2/01784

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Anglistyki

Streszczenie projektu:

Kierownik projektu: prof. dr hab. Anna Cetera - Włodarczyk

Codex Vaticanus B: zapomniana księga dywinacyjna z przedhiszpańskiego środkowego Meksyku

Numer umowy: UMO-2015/19/B/HS3/03742

Okres realizacji: 2016-2019
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu: 

Kierownik projektu: dr hab. Katarzyna Mikulska

Podobieństwo ortograficzne wyrazów oraz meta-świadomość ucznia w przyswajaniu słownictwa języka obcego

Numer umowy: UMO-2016/21/B/HS6/01129

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Anglistyki

 

Streszczenie projektu:

Kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Otwinowska-Kasztelanic

O farsach i trefnisiach. Humor i śmiech w przedhiszpańskiej i kolonialnej kulturze Indian Nahua w perspektywie antropologicznej oraz w kontekście kontaktu z kulturą hiszpańską

Numer umowy: UMO-2016/21/D/HS3/02672

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr Agnieszka Brylak

Długotrwały kontakt językowy i jego skutki leksykalne oraz semantyczne na przykładzie polskich zapożyczeń leksykalnych jidysz

Numer umowy: UMO-2016/21/B/HS2/02549

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Germanistyki

Streszczenie projektu

Celem projektu jest przeprowadzenie badań nt. procesu, przejmowania i adaptacji obcego materiału leksykalnego w danym języku oraz występujących w nim regularności na przykładzie konkretnej sytuacji kontaktu polszczyzny, jako języka-dawcy, z jidysz, jako językiem-biorcą. Ten ostatni stanowi bowiem przejrzysty przykład języka mieszanego (złożonego z tzw. komponentu germańskiego, semickiego, słowiańskiego), charakteryzującego się dużą otwartością na przyjmowanie leksykalnych zapożyczeń polskich (i innych słowiańskich) oraz łatwością ich integracji. Zjawiska te stanowią dogodny materiał do przeprowadzania analiz morfologiczno-semantycznych, umożliwiających wyciągnięcie ogólnych wniosków w zakresie systemowych oraz psycholingwistycznych aspektów wzajemnego wpływu różnych języków. Ponadto, dane, takie jak liczebność zapożyczeń leksykalnych, ich pochodzenie, wiek i miejsce w obrębie pól semantycznych oraz na osi kontinuum integracji, pozwalają w pewnym zakresie na badanie relewantnych czynników socjolingwistycznych. W ramach projektu planuje się zatem przeprowadzenie generalizacji w tych obszarach na podstawie badań reprezentatywnego korpusu jidyszowych polonizmów z wykorzystaniem najnowszych narzędzi oferowanych przez humanistykę cyfrową. Korpus badawczy w postaci bazy danych wyposażonej w zaawansowane funkcje anotacji i wyszukiwania, stanowiący narzędzie analizy materiału leksykalnego, zostanie na ostatnim etapie prac udostępniony online jako Online Dictionary of Polish Borrowings in Yiddish/Internetowy słownik polskich zapożyczeń w jidysz na zasadach wolnego dostępu (open access). Wnioski teoretyczne będą natomiast rozpowszechniane poprzez wystąpienia konferencyjne, publikację co najmniej 2 artykułów w recenzowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym oraz w zbiorczej monografii. 

Tradycyjną metodę badań nad zapożyczeniami leksykalnymi, opartą na typologii morfologiczno-leksykalnej, zastępują dziś standardy lingwistyki kontaktowej i humanistyki cyfrowej (digital humanities). Ta pierwsza uzupełnia opis przemian w systemie języka o czynniki socjo- i psycholingwistyczne, z kolei ta druga dostarcza cyfrowych narzędzi umożliwiających gromadzenie, kodyfikowanie i analizę materiału leksykalnego w skali daleko wykraczającej poza możliwości leksykologii i leksykografii tradycyjnej. W pierwszym etapie projektu sporządzona zostanie cyfrowa baza danych polonizmów występujących w jidysz. Wymagany do jej utworzenia korpus zostanie skompilowany w oparciu o tezaurus Ojcer fun der jidišer šprax [Tezaurus języka jidysz], archiwalia Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz materiały zebrane dotychczas przez kierownika projektu. Składające się nań słowoformy zostaną następnie poddane klasyfikacji morfologiczno-leksykalnej (lematyzacja, stemming), prowadzącej do rekonstrukcji rodzin wyrazowych. Elementy tych ostatnich zostaną następnie opisane przy pomocy zaawansowanego programu leksykograficznego (np. LEXUS) w postaci rozbudowanych haseł słownikowych, anotowanych m. in. informacjami semantycznymi, morfologicznymi, etymologicznymi i socjolingwistycznymi, umożliwiającymi wieloaspektowe przeszukiwanie i filtrowanie materiału leksykalnego. Drugim etapem będzie wyprowadzenie wniosków w oparciu o analizę regularności w obrębie całości zebranego materiału lub jego wyselekcjonowanych fragmentów na tle ustaleń teoretycznych lingwistyki kontaktowej.

Użycie zaawansowanego, komputerowego edytora leksykograficznego pozwoli nie tylko na wielostronne badanie zebranego materiału leksykalnego, lecz również na uwzględnienie wszelkich danych niezbędnych do wyprowadzania generalizacji na jego podstawie na różnych poziomach haseł w bazie danych. Tego rodzaju analiza polskich zapożyczeń leksykalnych w jidysz może dostarczyć wielu generalizacji istotnych z punktu widzenia lingwistyki kontaktowej, np. określenie frekwencji par antonimicznych w korpusie może posłużyć za podstawę do stawiania tez o roli tego rodzaju związków semantycznych w procesie transferu leksyki. Z kolei określenie przynależności jidyszowych polonizmów do poszczególnych pól semantycznych może pozwolić na formułowanie teorii nt. charakteru i intensywności wzajemnych relacji kulturowych użytkowników obu języków. Wyjątkowe tło historyczne, oraz społeczno-kulturowe kontaktów polszczyzny z jidysz, wynikające z faktu, że Żydzi, dzięki znacznej autonomii i mobilności, zajmowali pozycję pośredników pomiędzy różnymi grupami etnicznymi i klasami społecznymi Rzeczypospolitej, sprawia natomiast, że badania nad polonizmami w jidysz mogą rzucić nowe światło na obraz polszczyzny jako języka-dawcy oraz zniuansować typowe opisy sytuacji kontaktowych. Ponadto, Internetowy słownik polskich  zapożyczeń w jidysz stanowić będzie pierwszy tego typu zbiór leksykalnych zaświadczeń słowiańsko-jidyszowego kontaktu językowego, wypełniając częściowo poważną lukę w leksykografii jidysz i stanowiąc - poza walorami czysto poznawczymi dla humanistyki - praktyczną pomoc dla dydaktyków i tłumaczy jidysz, nie znających języków słowiańskich. Publikacja on-line wydatnie przyczyni się do zwiększenia widoczności rezultatów projektu.

 

Kierownik projektu: dr hab. Ewa Geller prof. UW

 

Kompleksowe badania rzeźb i sztuki naskalnej w azteckim założeniu ogrodowym w Texcotzingo

Numer umowy: UMO-2016/23/N/HS3/00819

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: mgr Daniel Prusaczyk

Neoplatońska koncepcja teurgii a "Burza" Williama Szekspira

Numer umowy: UMO-2016/23/N/HS2/01857

Okres realizacji: 2017-2019
Jednostka: Instytut Anglistyki

 

Streszczenie projektu:

Celem niniejszego projektu jest rewizja poglądu przyjętego w krytyce szekspirowskiej, według którego magia Prospera w Burzy Williama Szekspira ma korzenie w neoplatońskiej formie magii zwanej teurgią, która często jest zrównywana z białą magią.

Jak dotąd krytycy, którzy sugerowali taki kapłański, a wręcz święty charakter sztuki Prospera, bardzo często, jeśli nie prawie wyłącznie, odwoływali się do piątego i szóstego rozdziału książki profesora Waltera Clyde’a Curry’ego pt. Shakespeare’s Philosophical Patterns, wydanej w 1937r. (drugie wyd. 1959r.), w której autor twierdzi, że na powstanie Burzy miały wpływ łacińskie przekłady dzieł neoplatońskich filozofów takich, jak Plotyn, Porfiriusz i Jamblich, których dokonał renesansowy filozof Marsilio Ficino. Według Curry’ego filozofia neoplatońska wywarła znaczący wpływ na Szekspira, który ukształtował postać Prospera jako mistrza „kapłańskiej nauki” (sacerdotal science) zwanej teurgią,

kontrastującej z goecją (goetia), czyli czarną magią wiedźmy Sycorax.

Choć krytycy nie zawsze się zgadzają z interpretacją postaci Prospera w książce Curry’ego, jego dzieło wywarło ogromny wpływ na krytykę szekspirowską. Począwszy od wydania jego książki przyjęło się określanie sztuki Prospera jako teurgii. Warto zauważyć, że piąty, a przede wszystkim szósty rozdział książki Curry’ego, w którym autor przedstawił swoją argumentację, nigdy nie został poddany weryfikacji w oparciu o wyniki najnowszych studiów nad neoplatonizmem. Na próżno współczesny czytelnik szukałby w śród szekspirologów odniesień do nowożytnych ekspertów z dziedziny neoplatonizmu takich, jak John M. Dillon, Gregory Shaw, Emma C. Clarke czy John F. Finamore. Natomiast książka Curry’ego stała się klasyczną pozycją w śród krytyków twórczości Szekspira. Niniejszy projekt badawczy stawia więc sobie za cel dokładną analizę neoplatońskiego pojęcia teurgii i jego ewentualnego zastosowania w przypadku interpretacji Burzy Szekspira. Badania zostaną podzielone na dwie zasadnicze części. Po pierwsze, projekt zakłada przeprowadzenie dokładnej analizy dzieł Jamblicha, a także fragmentów tekstów Plotyna, Porfiriusza i Proklosa dotyczących teurgii. Po drugie, podjęta zostanie próba stwierdzenia, jakie znaczenie w czasach Szekspira miało słowo „teurgia” – jak było rozumiane, w jakich kontekstach występowało itd. Ponadto badania zostaną rozszerzone na znaczenie pojęcia teurgii w dziełach Marsilio Ficino i Heinricha Corneliusa Agrippy, co będzie służyło określeniu ewentualnych zniekształceń helleńskiego pojęcia teurgii w trakcie inkorporacji dzieł Jamblicha i innych filozofów późnego neoplatonizmu do neoplatońskiej filozofii renesansu. Projekt zakłada publikację wyników badań w międzynarodowych czasopismach naukowych.

Jestem przekonany, że studia nad pojęciem teurgii pozwolą lepiej zrozumieć dzieło Szekspira, gdyż stwierdzając, czy magia Prospera ma w rzeczywistości swoje korzenie w łacińskich tłumaczeniach neoplatońskich filozofów, określimy prawdopodobne okoliczności powstania Burzy oraz zredukujemy niepotrzebne pojęcia, które mogą jedynie zniekształcać obraz stworzonej przez Barda sztuki.

 

Kierownik projektu: mgr Daniel Kaczyński


Cechy fonologiczne i morfo-syntaktyczne języka i dyskursu polskich dzieci rozwijających się dwujęzycznie w konteksie emigracji do Wielkiej Brytanii

Numer umowy: 0094/NPRH3/H12/82/2014
Okres realizacji: 2014-2017
Jednostka: Instytut Anglistyki

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Otwinowska-Kasztelanic

Tłumaczenie książki Urszuli Ługowskiej „Mario Vargas Llosa. Literatura, polityka i Nobel”, Warszawa PIW 2012 na język hiszpański, jej wydanie oraz umieszczenie na platformie cyfrowej

Numer umowy: 0234/NPRH4/H3a/83/2016

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr Urszula Ługowska

Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego. Fotodokumentacja słownictwa XX w.

Numer umowy: 0014/NPRH3/H11/82/2014

Okres realizacji: 2014-2019
Jednostka: Wydział Neofilologii

 

Streszczenie projektu:

Kierownik projektu: prof. dr hab. Jan Wawrzyńczyk

 


MaJKo - Magisterium z Językoznawstwa Komputerowego

Numer umowy: POWR.03.03.00-00-M162/16-00
Okres realizacji: 2017-2019
Jednostka: Instytut Romanistyki

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr hab. Ewa Pilecka


POZOSTAŁE PROJEKTY