Bieżące projekty


 

Repozytorium polskich przekładów dramatów Williama Shakespeare`a w XIX wieku: zasoby, strategie, tłumaczenia i recepcja

Numer umowy: UMO-2015/17/B/HS2/01784

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Anglistyki

Streszczenie projektu:

Kierownik projektu: prof. dr hab. Anna Cetera - Włodarczyk

Codex Vaticanus B: zapomniana księga dywinacyjna z przedhiszpańskiego środkowego Meksyku

Numer umowy: UMO-2015/19/B/HS3/03742

Okres realizacji: 2016-2019
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

  1.  Cel prowadzonych badań / hipoteza badawcza

Celem projektu jest poszerzenie wiedzy na temat mechanizmów przyswajania słownictwa w języku drugim (L2), ze szczególnym uwzględnieniem ortograficznie podobnych ekwiwalentów międzyjęzykowych, czyli kognatów (podobnych w formie i znaczeniu do wyrazów rodzimych – L1), jak również „fałszywych przyjaciół”/ homografów międzyjęzykowych (podobnych tylko formalnie). Te słowa stały się obiektem badań zarówno z nurtu psycholingwistyki, jak i badań nad nauką języka obcego (SLA). Co ciekawe, żadna ze ścieżek nie dostarcza jednoznacznej odpowiedzi na temat mechanizmów leżących u podstaw nabywania kognatów i homografów w drugim języku. Nasz interdyscyplinarny projekt stara się połączyć zalety badań psycholingwistycznych i SLA i wypełnić tę lukę.

Chcemy w nim odpowiedzieć na pytanie, czy w ekologicznych warunkach nauka kognatów i homografów międzyjęzykowych przebiega na innych zasadach, niż nauka słów niepodobnych formalnie do znanych słów pierwszego języka. Sprawdzimy także, czy aby skorzystać z podobieństwa kognatów przy nauce języka obcego, uczeń musi być świadomy istnienia leksykalnych podobieństw między językami. Wreszcie, sprawdzimy czy ekologiczne metody nauki słownictwa (takie jak celowa nauka słownictwa poprzez ćwiczenia w klasie i incydentalna nauka słów poprzez czytanie) oraz metody eksperymentalne (np. metoda uczenia skojarzonych par) opierają się o te same reprezentacje i mechanizmy przetwarzania, a tym samym czy wyniki jednej metody uczenia pozwalają uogólniać je na pozostałe metody uczenia.

  1. Zastosowana metoda badawcza / metodyka

W projekcie łączymy kontrolowane badania w klasie językowej z eksperymentami w laboratorium. Planujemy badać Polaków (L1) uczących się angielskiego (L2). We wszystkich eksperymentach testujemy jak dobrze badani są w stanie przyswoić zestaw słów kluczowych (kognatów, homografów i zwykłych słów) i czy słowa każdego z trzech wspomnianych rodzajów różnią się trudnością ich nabycia. Zaplanowaliśmy trzy ścieżki badań.

Ścieżka 1 to badanie podłużne, którego celem jest prześledzenie uczenia słów w najbardziej ekologicznych warunkach - w trakcie 3-miesięcznego okresu nauki w klasie. W ramach tego badania manipulujemy typem słowa (zwykłe słowo, kognat, homograf), a także świadomością językową badanych dotyczącą istnienia podobieństw międzyjęzykowych.

Ścieżka  2  to badanie podłużne dotyczące incydentalnej nauki słów. Badani będą czytać teksty, w których ściśle skontrolujemy liczbę powtórzeń oraz kontekst wprowadzenia słów kluczowych. Manipulujemy tymi samymi głównymi zmiennymi, co w ścieżce pierwszej.

Ścieżka 3 to badania poprzeczne replikujące metodę wykorzystywaną w większości badań psycholingwistycznych nad testowaniem nabywania słów. W serii eksperymentów z użyciem metody uczenia skojarzonych par przetestujemy wpływ stopnia podobieństwa ortograficznego kognatów i homografów do ich ortograficznych odpowiedników w L1 na łatwość nauki słowa.

  1. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa

Problem uczenia się kognatów i homografów wciąż nie doczekał się pełnego opisu, szczególnie ze względu na różnorodność metodologii podejmowanych badań. Oczekujemy, że wyniki projektu pozwolą zbudować pomost między eksperymentami psycholingwistycznymi, a badaniami SLA i otworzą drogę do dalszych badań z tego zakresu. W założeniu, nasz projekt ma pomóc wytłumaczyć mechanizmy leżące u podstaw celowej i incydentalnej nauki słów, a ponadto pozwoli on systematycznie wytłumaczyć rolę międzyjęzykowego podobieństwa ortograficznego w tym procesie. Dlatego w przyszłości badania tu prezentowane mogą mieć wpływ na konstrukcję ćwiczeń do nauki słownictwa i programów nauczania.

Streszczenie projektu: 

Kierownik projektu: dr hab. Katarzyna Mikulska

Podobieństwo ortograficzne wyrazów oraz meta-świadomość ucznia w przyswajaniu słownictwa języka obcego

Numer umowy: UMO-2016/21/B/HS6/01129

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Anglistyki

Streszczenie projektu:

  1. Cel prowadzonych badań / hipoteza badawcza

Celem projektu jest poszerzenie wiedzy na temat mechanizmów przyswajania słownictwa w języku drugim (L2), ze szczególnym uwzględnieniem ortograficznie podobnych ekwiwalentów międzyjęzykowych, czyli kognatów (podobnych w formie i znaczeniu do wyrazów rodzimych – L1), jak również „fałszywych przyjaciół”/ homografów międzyjęzykowych (podobnych tylko formalnie). Te słowa stały się obiektem badań zarówno z nurtu psycholingwistyki, jak i badań nad nauką języka obcego (SLA). Co ciekawe, żadna ze ścieżek nie dostarcza jednoznacznej odpowiedzi na temat mechanizmów leżących u podstaw nabywania kognatów i homografów w drugim języku. Nasz interdyscyplinarny projekt stara się połączyć zalety badań psycholingwistycznych i SLA i wypełnić tę lukę.

Chcemy w nim odpowiedzieć na pytanie, czy w ekologicznych warunkach nauka kognatów i homografów międzyjęzykowych przebiega na innych zasadach, niż nauka słów niepodobnych formalnie do znanych słów pierwszego języka. Sprawdzimy także, czy aby skorzystać z podobieństwa kognatów przy nauce języka obcego, uczeń musi być świadomy istnienia leksykalnych podobieństw między językami. Wreszcie, sprawdzimy czy ekologiczne metody nauki słownictwa (takie jak celowa nauka słownictwa poprzez ćwiczenia w klasie i incydentalna nauka słów poprzez czytanie) oraz metody eksperymentalne (np. metoda uczenia skojarzonych par) opierają się o te same reprezentacje i mechanizmy przetwarzania, a tym samym czy wyniki jednej metody uczenia pozwalają uogólniać je na pozostałe metody uczenia.

  1. Zastosowana metoda badawcza / metodyka

W projekcie łączymy kontrolowane badania w klasie językowej z eksperymentami w laboratorium. Planujemy badać Polaków (L1) uczących się angielskiego (L2). We wszystkich eksperymentach testujemy jak dobrze badani są w stanie przyswoić zestaw słów kluczowych (kognatów, homografów i zwykłych słów) i czy słowa każdego z trzech wspomnianych rodzajów różnią się trudnością ich nabycia. Zaplanowaliśmy trzy ścieżki badań.

Ścieżka 1 to badanie podłużne, którego celem jest prześledzenie uczenia słów w najbardziej ekologicznych warunkach - w trakcie 3-miesięcznego okresu nauki w klasie. W ramach tego badania manipulujemy typem słowa (zwykłe słowo, kognat, homograf), a także świadomością językową badanych dotyczącą istnienia podobieństw międzyjęzykowych.

Ścieżka  2  to badanie podłużne dotyczące incydentalnej nauki słów. Badani będą czytać teksty, w których ściśle skontrolujemy liczbę powtórzeń oraz kontekst wprowadzenia słów kluczowych. Manipulujemy tymi samymi głównymi zmiennymi, co w ścieżce pierwszej.

Ścieżka 3 to badania poprzeczne replikujące metodę wykorzystywaną w większości badań psycholingwistycznych nad testowaniem nabywania słów. W serii eksperymentów z użyciem metody uczenia skojarzonych par przetestujemy wpływ stopnia podobieństwa ortograficznego kognatów i homografów do ich ortograficznych odpowiedników w L1 na łatwość nauki słowa.

  1. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa

Problem uczenia się kognatów i homografów wciąż nie doczekał się pełnego opisu, szczególnie ze względu na różnorodność metodologii podejmowanych badań. Oczekujemy, że wyniki projektu pozwolą zbudować pomost między eksperymentami psycholingwistycznymi, a badaniami SLA i otworzą drogę do dalszych badań z tego zakresu. W założeniu, nasz projekt ma pomóc wytłumaczyć mechanizmy leżące u podstaw celowej i incydentalnej nauki słów, a ponadto pozwoli on systematycznie wytłumaczyć rolę międzyjęzykowego podobieństwa ortograficznego w tym procesie. Dlatego w przyszłości badania tu prezentowane mogą mieć wpływ na konstrukcję ćwiczeń do nauki słownictwa i programów nauczania.

Kierownik projektu: dr hab. Agnieszka Otwinowska-Kasztelanic

O farsach i trefnisiach. Humor i śmiech w przedhiszpańskiej i kolonialnej kulturze Indian Nahua w perspektywie antropologicznej oraz w kontekście kontaktu z kulturą hiszpańską

Numer umowy: UMO-2016/21/D/HS3/02672

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr Agnieszka Brylak

Długotrwały kontakt językowy i jego skutki leksykalne oraz semantyczne na przykładzie polskich zapożyczeń leksykalnych jidysz

Numer umowy: UMO-2016/21/B/HS2/02549

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Germanistyki

Streszczenie projektu

Celem projektu jest przeprowadzenie badań nt. procesu, przejmowania i adaptacji obcego materiału leksykalnego w danym języku oraz występujących w nim regularności na przykładzie konkretnej sytuacji kontaktu polszczyzny, jako języka-dawcy, z jidysz, jako językiem-biorcą. Ten ostatni stanowi bowiem przejrzysty przykład języka mieszanego (złożonego z tzw. komponentu germańskiego, semickiego, słowiańskiego), charakteryzującego się dużą otwartością na przyjmowanie leksykalnych zapożyczeń polskich (i innych słowiańskich) oraz łatwością ich integracji. Zjawiska te stanowią dogodny materiał do przeprowadzania analiz morfologiczno-semantycznych, umożliwiających wyciągnięcie ogólnych wniosków w zakresie systemowych oraz psycholingwistycznych aspektów wzajemnego wpływu różnych języków. Ponadto, dane, takie jak liczebność zapożyczeń leksykalnych, ich pochodzenie, wiek i miejsce w obrębie pól semantycznych oraz na osi kontinuum integracji, pozwalają w pewnym zakresie na badanie relewantnych czynników socjolingwistycznych. W ramach projektu planuje się zatem przeprowadzenie generalizacji w tych obszarach na podstawie badań reprezentatywnego korpusu jidyszowych polonizmów z wykorzystaniem najnowszych narzędzi oferowanych przez humanistykę cyfrową. Korpus badawczy w postaci bazy danych wyposażonej w zaawansowane funkcje anotacji i wyszukiwania, stanowiący narzędzie analizy materiału leksykalnego, zostanie na ostatnim etapie prac udostępniony online jako Online Dictionary of Polish Borrowings in Yiddish/Internetowy słownik polskich zapożyczeń w jidysz na zasadach wolnego dostępu (open access). Wnioski teoretyczne będą natomiast rozpowszechniane poprzez wystąpienia konferencyjne, publikację co najmniej 2 artykułów w recenzowanych czasopismach o zasięgu międzynarodowym oraz w zbiorczej monografii. 

Tradycyjną metodę badań nad zapożyczeniami leksykalnymi, opartą na typologii morfologiczno-leksykalnej, zastępują dziś standardy lingwistyki kontaktowej i humanistyki cyfrowej (digital humanities). Ta pierwsza uzupełnia opis przemian w systemie języka o czynniki socjo- i psycholingwistyczne, z kolei ta druga dostarcza cyfrowych narzędzi umożliwiających gromadzenie, kodyfikowanie i analizę materiału leksykalnego w skali daleko wykraczającej poza możliwości leksykologii i leksykografii tradycyjnej. W pierwszym etapie projektu sporządzona zostanie cyfrowa baza danych polonizmów występujących w jidysz. Wymagany do jej utworzenia korpus zostanie skompilowany w oparciu o tezaurus Ojcer fun der jidišer šprax [Tezaurus języka jidysz], archiwalia Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz materiały zebrane dotychczas przez kierownika projektu. Składające się nań słowoformy zostaną następnie poddane klasyfikacji morfologiczno-leksykalnej (lematyzacja, stemming), prowadzącej do rekonstrukcji rodzin wyrazowych. Elementy tych ostatnich zostaną następnie opisane przy pomocy zaawansowanego programu leksykograficznego (np. LEXUS) w postaci rozbudowanych haseł słownikowych, anotowanych m. in. informacjami semantycznymi, morfologicznymi, etymologicznymi i socjolingwistycznymi, umożliwiającymi wieloaspektowe przeszukiwanie i filtrowanie materiału leksykalnego. Drugim etapem będzie wyprowadzenie wniosków w oparciu o analizę regularności w obrębie całości zebranego materiału lub jego wyselekcjonowanych fragmentów na tle ustaleń teoretycznych lingwistyki kontaktowej.

Użycie zaawansowanego, komputerowego edytora leksykograficznego pozwoli nie tylko na wielostronne badanie zebranego materiału leksykalnego, lecz również na uwzględnienie wszelkich danych niezbędnych do wyprowadzania generalizacji na jego podstawie na różnych poziomach haseł w bazie danych. Tego rodzaju analiza polskich zapożyczeń leksykalnych w jidysz może dostarczyć wielu generalizacji istotnych z punktu widzenia lingwistyki kontaktowej, np. określenie frekwencji par antonimicznych w korpusie może posłużyć za podstawę do stawiania tez o roli tego rodzaju związków semantycznych w procesie transferu leksyki. Z kolei określenie przynależności jidyszowych polonizmów do poszczególnych pól semantycznych może pozwolić na formułowanie teorii nt. charakteru i intensywności wzajemnych relacji kulturowych użytkowników obu języków. Wyjątkowe tło historyczne, oraz społeczno-kulturowe kontaktów polszczyzny z jidysz, wynikające z faktu, że Żydzi, dzięki znacznej autonomii i mobilności, zajmowali pozycję pośredników pomiędzy różnymi grupami etnicznymi i klasami społecznymi Rzeczypospolitej, sprawia natomiast, że badania nad polonizmami w jidysz mogą rzucić nowe światło na obraz polszczyzny jako języka-dawcy oraz zniuansować typowe opisy sytuacji kontaktowych. Ponadto, Internetowy słownik polskich  zapożyczeń w jidysz stanowić będzie pierwszy tego typu zbiór leksykalnych zaświadczeń słowiańsko-jidyszowego kontaktu językowego, wypełniając częściowo poważną lukę w leksykografii jidysz i stanowiąc - poza walorami czysto poznawczymi dla humanistyki - praktyczną pomoc dla dydaktyków i tłumaczy jidysz, nie znających języków słowiańskich. Publikacja on-line wydatnie przyczyni się do zwiększenia widoczności rezultatów projektu.

 

Kierownik projektu: dr hab. Ewa Geller prof. UW

 

Kompleksowe badania rzeźb i sztuki naskalnej w azteckim założeniu ogrodowym w Texcotzingo

Numer umowy: UMO-2016/23/N/HS3/00819

Okres realizacji: 2017-2020
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: mgr Daniel Prusaczyk

Neoplatońska koncepcja teurgii a "Burza" Williama Szekspira

Numer umowy: UMO-2016/23/N/HS2/01857

Okres realizacji: 2017-2019
Jednostka: Instytut Anglistyki

 

Streszczenie projektu:

Celem niniejszego projektu jest rewizja poglądu przyjętego w krytyce szekspirowskiej, według którego magia Prospera w Burzy Williama Szekspira ma korzenie w neoplatońskiej formie magii zwanej teurgią, która często jest zrównywana z białą magią.

Jak dotąd krytycy, którzy sugerowali taki kapłański, a wręcz święty charakter sztuki Prospera, bardzo często, jeśli nie prawie wyłącznie, odwoływali się do piątego i szóstego rozdziału książki profesora Waltera Clyde’a Curry’ego pt. Shakespeare’s Philosophical Patterns, wydanej w 1937r. (drugie wyd. 1959r.), w której autor twierdzi, że na powstanie Burzy miały wpływ łacińskie przekłady dzieł neoplatońskich filozofów takich, jak Plotyn, Porfiriusz i Jamblich, których dokonał renesansowy filozof Marsilio Ficino. Według Curry’ego filozofia neoplatońska wywarła znaczący wpływ na Szekspira, który ukształtował postać Prospera jako mistrza „kapłańskiej nauki” (sacerdotal science) zwanej teurgią,

kontrastującej z goecją (goetia), czyli czarną magią wiedźmy Sycorax.

Choć krytycy nie zawsze się zgadzają z interpretacją postaci Prospera w książce Curry’ego, jego dzieło wywarło ogromny wpływ na krytykę szekspirowską. Począwszy od wydania jego książki przyjęło się określanie sztuki Prospera jako teurgii. Warto zauważyć, że piąty, a przede wszystkim szósty rozdział książki Curry’ego, w którym autor przedstawił swoją argumentację, nigdy nie został poddany weryfikacji w oparciu o wyniki najnowszych studiów nad neoplatonizmem. Na próżno współczesny czytelnik szukałby w śród szekspirologów odniesień do nowożytnych ekspertów z dziedziny neoplatonizmu takich, jak John M. Dillon, Gregory Shaw, Emma C. Clarke czy John F. Finamore. Natomiast książka Curry’ego stała się klasyczną pozycją w śród krytyków twórczości Szekspira. Niniejszy projekt badawczy stawia więc sobie za cel dokładną analizę neoplatońskiego pojęcia teurgii i jego ewentualnego zastosowania w przypadku interpretacji Burzy Szekspira. Badania zostaną podzielone na dwie zasadnicze części. Po pierwsze, projekt zakłada przeprowadzenie dokładnej analizy dzieł Jamblicha, a także fragmentów tekstów Plotyna, Porfiriusza i Proklosa dotyczących teurgii. Po drugie, podjęta zostanie próba stwierdzenia, jakie znaczenie w czasach Szekspira miało słowo „teurgia” – jak było rozumiane, w jakich kontekstach występowało itd. Ponadto badania zostaną rozszerzone na znaczenie pojęcia teurgii w dziełach Marsilio Ficino i Heinricha Corneliusa Agrippy, co będzie służyło określeniu ewentualnych zniekształceń helleńskiego pojęcia teurgii w trakcie inkorporacji dzieł Jamblicha i innych filozofów późnego neoplatonizmu do neoplatońskiej filozofii renesansu. Projekt zakłada publikację wyników badań w międzynarodowych czasopismach naukowych.

Jestem przekonany, że studia nad pojęciem teurgii pozwolą lepiej zrozumieć dzieło Szekspira, gdyż stwierdzając, czy magia Prospera ma w rzeczywistości swoje korzenie w łacińskich tłumaczeniach neoplatońskich filozofów, określimy prawdopodobne okoliczności powstania Burzy oraz zredukujemy niepotrzebne pojęcia, które mogą jedynie zniekształcać obraz stworzonej przez Barda sztuki.

 

Kierownik projektu: mgr Daniel Kaczyński

Rola dostaw drewna z południowego Bałtyku i wicekrólestwa Nowej Hiszpanii w rozwoju morskiego imperium Hiszpanii w XVIII wieku

Numer umowy: UMO-2017/25/B/HS3/01017

Okres realizacji: 2018-2021
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

Streszczenie projektu:

W XVIII wieku scena geopolityczna świata była zdominowana przez konflikty imperialne między Wielką Brytanią, Francją i Hiszpanią, które w tym okresie intensywnie reformowały i rozwijały Królewskie Marynarki Wojenne. Ta rywalizacja o panowanie na morzach świata wpłynęła na postęp technologiczny, gospodarczy i militarny i stymulowała go, a jednocześnie przyczyniała się do wzrostu zapotrzebowania na zasoby naturalne (metale szlachetne, drewno i inne zasoby) w celu utrzymania Marynarek Wojennych w stanie gotowości bojowej oraz powiększania ich o nowe okręty.

Celem tego projektu badawczego jest pokazanie ogromnego znaczenia zasobów leśnych pochodzących z dwóch regionów, Bałtyku Południowego (obecnie tereny Polski, Niemiec, Rosji i Litwy) oraz wicekrólestwa Nowej Hiszpanii (dziś Meksyk i Kuba), w strategii budowania potęgi morskiej przez hiszpańskich Burbonów w XVIII wieku. Trzeba podkreślić, że lasy znajdujące się na tych terytoriach były głównym źródłem wielu gatunków drewna, żywicy i smoły, czyli podstawowych produktów stosowanych w budownictwie okrętowym.

Zebrania nowych informacji na ten temat podczas kwerend w archiwach i bibliotekach w Polsce, Hiszpanii, Meksyku i na Kubie pozwoli na odtworzenie dokładnej historii handlu drewnem na potrzeby Hiszpańskiej Marynarki Wojennej w XVIII wieku. Pozyskane z materiałów źródłowych dane zostaną zarejestrowane w bazie danych, co ułatwi ich analizę w późniejszych etapach rozwoju projektu badawczego oraz pozwoli na wykorzystanie ich przy towrzeniu map i statystyk Systemu Informacji Geograficznej (GIS). Dzięki temu ostatniemu narzędziu będzie można wskazać obszary lasów z południowego Bałtyku i Nowej Hiszpanii, z których pochodził surowiec drzewny wykorzystywany przez Imperium Hiszpanii. Ponadto zebrane dane pozwolą stworzyć statystyki dotyczące wielkości i wartości zasobów leśnych użytych na potrzeby Hiszpańskiej Marynarki Wojennej oraz odtworzyć globalne szlaki morskie w handlu zasobami leśnymi między Starym a Nowym Światem.

Podsumowując, proponowane badania mają nam pomóc w zrozumieniu rozwoju globalizacji, gdzie bazę do analizy stanowić będzie handel drewnem w świecie atlantyckim, ze szczególnym uwzględnieniem powiązań Hiszpanii z północną i centralną Europą oraz hiszpańskimi koloniami w rejonie Zatoki Meksykańskiej i Morza Karaibskiego. Z drugiej strony analiza eksploatacji zasobów leśnych może udowodnić tezę, że deforestacja w tych regionach ściśle wiązała się z imperialną walką o dominację na morzach świata, w której przemysł okrętowy odegrał ogromną rolę, spełniając wielkomocarstwowe ambicje Hiszpanii i jej rywali.

 

 

Kierownik projektu: dr Rafał Bartłomiej Reichert


Tłumaczenie książki Urszuli Ługowskiej „Mario Vargas Llosa. Literatura, polityka i Nobel”, Warszawa PIW 2012 na język hiszpański, jej wydanie oraz umieszczenie na platformie cyfrowej

Numer umowy: 0234/NPRH4/H3a/83/2016

Okres realizacji: 2016-2018
Jednostka: Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich

 

Streszczenie projektu:

 

Kierownik projektu: dr Urszula Ługowska

Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego. Fotodokumentacja słownictwa XX w.

Numer umowy: 0014/NPRH3/H11/82/2014

Okres realizacji: 2014-2019
Jednostka: Katedra Lingwistyki Formalnej

 

Streszczenie projektu:

  1. Celem Projektu jest stworzenie największego na świecie zbioru leksykalnego (słów oraz połączeń wyrazowych) polszczyzny XX w. wraz z poświadczeniem cytatowym. Naczelną dystynktywną zasadą będzie każdorazowe udokumentowanie ekscerptu w postaci fotodokumentacyjnej, tzn. w takiej postaci, w jakiej ukazał się on w druku.
  2. Obserwacja leksykalna obejmie okres 1901–2000, tzn. teksty opublikowane w tym czasie.
  3. Każdy ekscerpt zostanie dokładnie zlokalizowany, tzn. zostanie podany tytuł dokumentu, z którego pochodzi.
  4. Każdy ekscerpt zostanie dokładnie scharakteryzowany pod względem chrono­logizacyjnym, tzn. zostanie podana data jego wystąpienia w tekście.
  5. Novum projektu względem dotychczasowych możliwości obserwacji słownictwa XX w. polega na tym, że wynikiem prac będzie największy na świecie zbiór jednostek, o których istnieniu nie było wiadomo, tj. takie jednostki, które nie były dotąd nigdy poszukiwanie i rejestrowane.

Wynikiem pracy będzie baza danych, dokumentująca użycia jednostek leksykalnych. Baza ta poważnie uzupełni obecną wiedzę o zasobach leksykalnych polszczyzny. Bardzo ważne jest to, że dla 1. połowy XX wieku, głównie dwudziestolecia międzywojennego, rejestry te są nader skąpe i ograniczają się do systematycznych ekscerpcji dwu badaczy: J. Wawrzyńczyka i P. Wierzchonia.

Baza ta, po pierwsze, będzie relatywnie ogromna (największa na świecie tego typu baza), po drugie, pozwoli na różne zastosowania (badania morfologiczne, badania w zakresie zapożyczeń, badania frazematyczne, analiza stylometryczna itp.), po trzecie, będzie umożliwiała obejrzenie oryginalnego kontekstu fotodokumentacyjnego, po czwarte będzie zawierała narzędzia umożliwiające przeszukiwanie wedle różnych kryteriów.

Podstawa metodologiczna

W zakresie idei masowej ekscerpcji słownictwa XX wieku na czoło wysuwają się liczne prace dokumentacyjne Jana Wawrzyńczyka (por. Literatura), które pojawiają się regularnie od końca lat 80. XX wieku. Istota tych prac polega na sięgnięciu do materiałów tekstowych, które nidgy dotąd nie były ekscerpowane leksykograficznie.

Z kolei podstawa metodologiczna dla prac fotodokumentacyjnych przyjęta zostaje z opracowań P. Wierzchonia, zwłaszcza z monografii: Fotodokumentacja. Chronologizacja. Emendacja. Teoria i praktyka weryfikacji materiału leksykalnego w badaniach lingwistycznych (Poznań 2008).

Realizacja tak szerokiego zadania nie byłaby możliwa bez sformułowania koniecznej terorii optymalizacyjnej w systemie zadaniowo-zasobowym (por. Węglarz 1984). System ten sprowadza się do jednoznacznego wyszczególnienia zasobów, zadań oraz czasu, w którym zadania te muszą zostać wykonane. Szczegółowe rozwiązania pozwalające na realizację tego przedsięwzięcia opracowane zostały wspólnie przez M. Jankowskiego i P. Wierzchonia. Ich opis i dokumentacja zostaną przedstawione w niedalekiej przyszłości.

Dotychczasowy dorobek ekscerpcyjny dla XX wieku

W literaturze przedmiotu istnieją trzy duże, wielotomowe zbiory dokumentacyjno-ekscerpcyjne, w których podaje się lokalizacje, tzn.:

a) Słownik bibliograficzny języka polskiego – 10-tomowe opracowanie Jana Wawrzyńczyka, ukazujące się w latach 2000-2012; Warszawa.

b) Nowe słownictwo polskie – 12-tomowe opracowanie pod red. T. Smółkowej lub D. Tekiel; Kraków.

c) Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z okresu 1901–2010 – 10-tomowe opracowanie (autorstwa, kolejno, P. Wierzchonia, J. Wawrzyńczyka, A. Wawrzyńczyka, A. Zombirta, E. Małek i M. Iwanowskiego); Warszawa.

Z tych trzech opracowań jedynie Słownik bibliograficzny języka polskiego oraz Depozytorium leksykalne języka polskiego. Nowe fotomateriały z okresu 1901–2010 ujmują materiały z pierwszej połowy XX wieku. Natomiast z powyższych opracowań jedynie Depozytorium leksykalne języka polskiego zostało zaprojektowane jako opracowanie o charakterze fotodokumentacyjnym. Niniejszy projekt jest zatem rozwinięciem przetestowanej w obrębie 10 tomów serii Depozytorium ekscerpcji fotodokumentacyjnej.

Znaczenie wyniku

Celem głównym szeroko zakrojonej ekscerpcji jest poznanie leksykalne polszczyzny XX wieku. Wszelkie opracowania opisowe (ilościowe i jakościowe) uzależnione są od uprzednio zorganizowanych prac ekscerpcyjnych, pozwalających na kumulację materiału w postaci haseł. Ponieważ każdy ekscerpt będzie opatrzony informacją chronologizacyjną, to wynik tak zrealizowanego projektu pozwoli zapoczątkować serię prac, których celem może być diachroniczne poznanie systemu leksykalnego i derywacyjnego polszczyzny XX wieku w parametrach morfologicznych, ortograficznych, stylistycznych, frekwencyjnych, geograficznych itp. Ostatecznie uzyska się informacje o: rozwoju leksyki polskiej (przyrost słownictwa), rozwoju kategorii semantycznych (nomina essendi, nomina propria itd.), ogólnie: dynamiki rozwoju słownictwa XX w. itd.

Z drugiej strony wycinki prasowe będą kumulowały informacje o charakterze encyklopedycznym, informacyjnym, dotyczącym słów nienotowanych dotąd w żadnym źródle encyklopedycznym. Praca będzie miała także wymiar praktyczny, społeczny, ponieważ również będzie zaspokajała potrzeby niejęzykoznawców, obywateli, ich potrzeby językoznawcze i metajęzykoznawcze, związane z pytaniami o datę powstania danego wyrazu czy połączenia wyrazowego, np. zatoka czerwonych świń, zima stulecia czy drugi obszar płatniczy, polityka jednego dziecka, polityka prywatności, powiedział, co wiedział, przegrzanie koniunktury, rzut karny, socjalizm konsumpcyjny, świńska górka, tragedia smoleńska, uniwersytet trzeciego wieku, Wampir z Bytowa.

Kierownik projektu: prof. dr hab. Jan Wawrzyńczyk


Rozwijanie nowych kompetencji neofilologicznej kadry naukowo-dydaktycznej w obszarze: „Języki obce w pracy akademickiej”
Numer umowy: POWR.03.04.00-IP.08-00-PKD/16
Okres realizacji: 2018 - 2020

Jednostka: Instytut Anglistyki

 

Streszczenie projektu: Celem głównym projektu jest rozwijanie kompetencji kadry nauk.-dydakt.Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego(WNf UW), bazujących na
znajomości jęz.obcych. Nowe wymagania dot.procesu dydaktycznego, nowoczesnego zarządzania i finansowania badań nauk.na uczelniach wyższych i w
obszarze wspomagania indywidualnej przedsiębiorczości akademickiej, rodzą konieczność ciągłego poszerzania język.kompetencji wykładowców. Dzięki
udziałowi w projekcie kadra posiądzie umiejętności pozwalające na wykorzystanie nowych technologii i rozwiązań metodycznych w działalności nauk. i
dydakt.,w tym w realiach urynkowienia nauki i związanej z tym presji konkurencyjności w rozmaitych przedsięwzięciach badaw. na poziomie krajowym i
europejskim. W rezultacie będą mogli lepiej przygotowywać studentów do funkcjonowania w obecnych realiach gosp., zwiększając ich atrakcyjność na rynku
pracy. Przyczyni się to bezpośrednio do realizacji celu szczeg.PO WER dzięki zwiększaniu kompetencji wykładowców w zakresie nowych technologii, nowych
metod dydaktycznych i język obcy w pracy akademickiej.
Kierownik projektu: prof. dr hab. Romuald Gozdawa-Gołębiowski


Implementing the CLIL-VET model in vocational schools
Numer umowy: 2017-1-PL01-KA202-038309
Okres realizacji: 2017 - 2020

Kierownik projektu: prof. dr hab. Romuald Gozdawa-Gołębiowski